Voor de zitting
Het dossier wordt vooraf ingezien. Op basis daarvan worden onderzoekswensen geformuleerd: het horen van getuigen, aanvullend technisch onderzoek, het opvragen van camerabeelden of een deskundigenrapport. Die wensen worden bij voorkeur bij de rechter-commissaris ingediend, ruim voor de zitting.
Wie tot de zitting wacht, loopt het risico dat het verzoek wordt afgewezen omdat het eerder had gekund, of dat de zaak wordt aangehouden en er maanden bijkomen. Het noodzakelijkheidscriterium dat op de zitting geldt, is strenger dan het verdedigingsbelang dat eerder wordt aangelegd.
De volgorde op de zitting
De zitting begint met de voordracht van de zaak door de officier van justitie, gevolgd door de ondervraging van de verdachte over het feit en over zijn persoonlijke omstandigheden. Daarna komt het requisitoir met de strafeis, vervolgens het pleidooi van de verdediging, dan repliek en dupliek. De verdachte heeft altijd het laatste woord.
Bij de politierechter wordt vaak direct mondeling vonnis gewezen. De meervoudige kamer doet in de regel twee weken later uitspraak. Slachtoffers hebben spreekrecht en kunnen zich als benadeelde partij voegen met een schadevordering.
Na het vonnis
Hoger beroep moet binnen veertien dagen worden ingesteld. Bij de politierechter geldt een appelgrens: bij lichte overtredingen en zeer lage boetes staat geen hoger beroep open. Cassatie bij de Hoge Raad volgt daarna, eveneens met een korte termijn.
Een veroordeling of een onherroepelijke strafbeschikking wordt opgenomen in de justitiële documentatie. Dat kan meewegen bij een aanvraag voor een verklaring omtrent het gedrag, afhankelijk van het feit, de verstreken tijd en de functie waarvoor de verklaring nodig is.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen politierechter en meervoudige kamer?
De politierechter is een enkelvoudige rechter en kan maximaal een jaar gevangenisstraf opleggen. Zwaardere of complexere zaken gaan naar de meervoudige kamer met drie rechters, die geen maximum van een jaar kent.
Moet een verdachte aanwezig zijn?
Verschijnen is in beginsel niet verplicht, tenzij de rechtbank de aanwezigheid beveelt. Aanwezigheid werkt in de praktijk vaak in het voordeel, omdat de persoonlijke omstandigheden dan aan de orde komen. Een advocaat kan uitdrukkelijk gemachtigd worden om namens een afwezige verdachte te pleiten.
Kan een strafbeschikking nog worden aangevochten?
Ja, met verzet binnen veertien dagen na bekendmaking. Daarna wordt de zaak alsnog aan de rechter voorgelegd. Wordt geen verzet gedaan, dan staat de strafbeschikking vast en volgt tenuitvoerlegging.