Wat de rechter toetst
De bestuursrechter beoordeelt het bestreden besluit aan de hand van de beroepsgronden. Buiten die gronden treedt de rechter in beginsel niet, met uitzondering van regels van openbare orde zoals bevoegdheid en ontvankelijkheid. Wie een argument niet aanvoert, krijgt daar geen oordeel over.
De toetsing is deels vol en deels terughoudend. Waar het bestuursorgaan beoordelingsruimte heeft, kijkt de rechter of het besluit zorgvuldig is voorbereid en deugdelijk is gemotiveerd, niet of hij zelf tot dezelfde uitkomst zou komen. Sinds enkele jaren toetst de bestuursrechter indringender aan het evenredigheidsbeginsel.
De zitting en het onderzoek
De rechtbank kan zelf onderzoek doen: stukken opvragen, een deskundige benoemen, getuigen horen. In medische zaken benoemt de rechtbank soms een onafhankelijke deskundige, wat de doorlooptijd verlengt maar het beeld kan kantelen.
Op de zitting krijgen partijen ruimte hun standpunt toe te lichten. De uitspraak volgt in de regel binnen zes weken, met mogelijkheid tot verlenging. De rechter kan het beroep gegrond verklaren en het besluit vernietigen, en daarbij zelf in de zaak voorzien of het bestuursorgaan opdragen opnieuw te beslissen.
Bestuurlijke lus en einduitspraak
Bij een herstelbaar gebrek kan de rechter een bestuurlijke lus toepassen: het bestuursorgaan krijgt de gelegenheid het gebrek te herstellen terwijl de procedure loopt. Dat voorkomt dat de zaak opnieuw de hele route moet doorlopen.
Blijft een gebrek in stand, dan volgt vernietiging. Vernietiging betekent niet automatisch dat de aanvrager krijgt wat hij vraagt: vaak moet het bestuursorgaan opnieuw beslissen, waarna tegen dat nieuwe besluit opnieuw beroep openstaat.
Veelgestelde vragen
Welke instantie behandelt het hoger beroep?
Dat hangt af van het onderwerp. Omgevings-, milieu- en algemene bestuurszaken gaan naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Sociale zekerheid en ambtenarenzaken gaan naar de Centrale Raad van Beroep. Economische bestuurszaken gaan naar het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Belastingzaken gaan naar het gerechtshof.
Wat kost beroep bij de bestuursrechter?
Er is griffierecht verschuldigd, met een verlaagd tarief voor sociale zekerheidszaken en een hoger tarief voor rechtspersonen. Bij een gegrond beroep wordt het griffierecht vergoed en bestaat aanspraak op een proceskostenvergoeding volgens een puntenstelsel.
Kan een nieuw argument later worden aangevoerd?
Tot de zitting kunnen gronden worden aangevuld, mits dat niet in strijd komt met een goede procesorde. Stukken die kort voor de zitting binnenkomen, kunnen buiten beschouwing blijven. In hoger beroep geldt bovendien dat het geschil is afgebakend door de uitspraak in eerste aanleg.