Wanneer arbitrage geldt
Arbitrage vloeit voort uit een overeenkomst. In de bouw gebeurt dat via de UAV of de UAV-GC, die de Raad van Arbitrage aanwijzen. In handelscontracten wordt vaak het Nederlands Arbitrage Instituut genoemd, of een internationaal instituut.
Wordt er ondanks een geldig arbitragebeding gedagvaard bij de gewone rechter, dan moet het beroep op onbevoegdheid vóór alle weren worden gedaan. Gebeurt dat niet, dan blijft de rechter bevoegd. Bij consumenten is een arbitragebeding in algemene voorwaarden vernietigbaar als de consument niet minstens een maand de tijd krijgt om alsnog voor de gewone rechter te kiezen.
Hoe de procedure verloopt
Arbiters worden benoemd volgens het reglement of door partijen zelf. Bij technische geschillen zijn zij vaak bouwkundig of branchespecifiek geschoold, wat het voordeel is van deze route: de deskundigheid zit in het scheidsgerecht zelf.
De procedure kent schriftelijke rondes, meestal een plaatsopneming bij bouwzaken, en een mondelinge behandeling. Het arbitraal vonnis is bindend. Om het uit te voeren is een exequatur nodig: verlof van de voorzieningenrechter.
Bindend advies en geschillencommissies
Bindend advies is een lichtere vorm: partijen laten een derde beslissen en binden zich aan de uitkomst. Dat gebeurt bij geschillencommissies voor consumenten, bij Kifid voor financiële klachten en in medische aansprakelijkheidszaken.
Een bindend advies kan alleen worden aangetast als gebondenheid naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Dat is een hoge drempel; inhoudelijke onvrede is niet genoeg. Bij arbitrage geldt hetzelfde: vernietiging is alleen mogelijk op beperkte gronden zoals het ontbreken van een geldige overeenkomst, schending van de opdracht of strijd met de openbare orde.
Veelgestelde vragen
Is arbitrage sneller dan de rechter?
Vaak wel, maar niet altijd. Het voordeel zit in de deskundigheid en in het ontbreken van een volwaardig hoger beroep. Het nadeel zit in de kosten: partijen betalen het scheidsgerecht zelf, waardoor de drempel bij kleinere belangen hoog is.
Kan tegen een arbitraal vonnis in beroep worden gegaan?
Alleen als partijen dat zijn overeengekomen, bijvoorbeeld via een appelarbitrage bij de Raad van Arbitrage. Anders resteert vernietiging bij het gerechtshof op beperkte gronden.
Blijft een kort geding mogelijk?
Ja. Ook bij een arbitragebeding kan bij spoed een voorlopige voorziening worden gevraagd, hetzij bij de voorzieningenrechter, hetzij in een arbitraal kort geding als het reglement dat kent.